Dziedzictwo historyczne i kulturowe

Kraków – stolica kultury polskiej

W XIX wieku elita Krakowa postanowiła podnieść miasto z ponad 200 lat zaniedbań, a jednocześnie – w okresie zaborów – zdecydowała, by uczynić z Krakowa stolicę polskiej kultury. Ówczesne wizje mozolnie realizowane przez dziesiątki lat uczyniły w końcu XX w. z miasta stolicę kultury europejskiej.

Obszar, na którym realizowana jest współpraca gmin stowarzyszonych w Metropolii Krakowskiej cechuje niezwykle bogate dziedzictwo historyczne. Kraków, w którym mieści się biuro Stowarzyszenia, jest wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO. Dawna stolica Polski jest największą skarbnicą polskiej historii. To nie tylko zabytki architektoniczne, to również spotkanie z legendami i żywą wciąż tradycją. W mieście funkcjonuje duża liczba galerii artystycznych, liczne sceny teatralne, kabaretowe, restauracje, puby, działające w starych stylowych wnętrzach piwnic.

Urbanistyka sprzed 700 lat

Po dziś dzień mieszkańcy oraz turyści spotykają się w centrum miasta, którego najcenniejszą część stanowi średniowieczne założenie urbanistyczne. To dzięki wytyczonym w XIII wieku placom i ulicom z centralnym miejscem – Rynkiem Głównym – możliwy był w średniowieczu dynamiczny rozwój Krakowa, który sprawił, że w roku 1320 stał się on stolicą Polski. Od sześciuset lat, co godzinę z Wieży Mariackiej rozbrzmiewa hejnał. Natomiast w samej bazylice Mariackiej podziwiać można największy gotycki ołtarz na świecie. Wit Stwosz tworzył scenę przedstawiającą śmierć Marii w otoczeniu apostołów przez dwanaście lat. Obraz doskonale odzwierciedla kulturę materialną Polski u schyłku piętnastego stulecia. W Krakowie można też oglądać inne dzieło epoki wczesnego renesansu, które powstało daleko od Krakowa – „Damę z gronostajem” Leonarda da Vinci.

Świadkowie historii

Tylko w Krakowie zobaczyć można zachowany i działający nieprzerwanie do dziś najstarszy kupiecki skład sukienny – Sukiennice. To tu, nad Wisłą, krzyżowały się ważne handlowe trakty wiodące z zachodu od Wrocławia i Norymbergii, na wschód do Kijowa, na północ do Gdańska i na południe na Węgry. Obecny, ostateczny kształt budowli nadał Tomasz Pryliński w latach 1875-1879. Dziś w górnej części znajdują się pomieszczenia Muzeum Narodowego, w dolnej kramy handlowe, w podcieniach arkad urządzono sklepy i cukiernie. W centrum miasta zachował się Barbakan – największy obiekt architektury wojennej tego typu. Wraz z pobliskim fragmentem historycznych murów miasta stanowi z jednej strony pamiątkę historyczną, a z drugiej dowód na mądrość rządzących Krakowem w XIX w. Kiedy w pierwszej połowie tamtego stulecia podejmowano decyzje o rozwoju Krakowa, zapadła decyzja by zburzyć średniowieczne mury stanowiące naturalną barierę. Na pamiątkę postanowiono zachować jednak bramę Floriańską oraz fragment murów miejskich wraz z Barbakanem. Do dziś stanowią jedną z największych atrakcji turystycznych. Jednocześnie w uzyskaną po wyburzeniu murów przestrzeń postanowiono nie inwestować, a stworzyć miejsce kultury: miejskie Planty, park, nową przestrzeń społeczną. Odwagi inicjatorom tamtej decyzji może zazdrościć dziś większość włodarzy gmin. Stare miasto do dziś okala więc park stanowiący o atrakcyjności centrum. Najbardziej zasłużony twórca Plant Florian Straszewski komponował zieleń parku przez ponad dwadzieścia lat.

Symbol polskiej historii

W tej części Europy znajduje się największa nekropolia królów i polskich bohaterów narodowych – Katedra Wawelska. Powstała na zgliszczach romańskich budowli a jej wnętrza wypełniają ołtarze, nagrobki, epitafia, płaskorzeźby, pomniki, portale. Twórcami wystroju byli najwybitniejsi artyści poszczególnych epok. Na Wawelu zostali pochowani niemal wszyscy monarchowie. W katedrze i jej podziemiach znajdują się groby królów, królowych, monarszych dzieci, wielkich poetów, książąt Kościoła. Na zamku znajduje się największa w tej części Europy kolekcja flamandzkich gobelinów – wyszywanych złotem i srebrem tkanin. Wszystko to przyciąga do Krakowa co roku miliony turystów. Mniej uczęszczanym zabytkiem jest Collegium Maius, które trwa na swoim miejscu ponad sześćset lat. Jest jedną z najstarszych w Europie szkołą wyższą. Szczególne znaczenie ma globus jagielloński na którym po raz pierwszy w historii kartografii globusowej zaznaczono Amerykę.

Niezliczone zabytki sakralne

Kraków z uwagi na mnogość świątyń znajdujących się w centrum – obecnie jest ich 120 – nazywany jest drugim Rzymem. Kościoły i klasztory to nie tylko miejsca religijnego kultu, to obiekty w których w najdoskonalszy sposób zachowana została historia krakowskiej architektury. W Bazylice Mariackiej podziwiać można największy gotycki ołtarz dłuta Wita Stwosza, polichromie projektu Jana Matejki oraz witraże Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego. W kościele Świętej Trójcy (Dominikanów) przechowywane są relikwie św. Jacka, najsławniejszego w świecie z wyniesionych na ołtarze Polaków. W Franciszkanów pochowany jest książę Bolesław Wstydliwy, założyciel lokacyjnego Krakowa, w oknach kościoła znajdują się witraże zaprojektowane przez Wyspiańskiego. W uniwersyteckiej kolegiacie św. Anny odnajdziemy bogate dekoracje stiukowe Baltazara Fontanny. Wierną kopią rzymskiej świątyni II Gesù jest wzniesiony przez jezuitów kościół św. Piotra i Pawła, w kryptach którego spoczywa Piotr Skarga. W podziemiach u św. Michała Archanioła na Skałce znajduje się Krypta Zasłużonych z grobami wybitnych uczonych i artystów. Coraz liczniejsze rzesze wiernych przyciąga Sanktuarium Bożego Miłosierdzia, co sprawia, że miasto stało się jednym z czołowych ośrodków pątniczych Europy. W Krakowie swoją siedzibę ma ponad 20 zakonów męskich i kilkanaście żeńskich (m.in.: Tynieccy Benedyktyni, Franciszkanie, Cystersi, Klaryski, Dominikanie).

Żywa kultura i tradycja

Dziedzictwo Małopolski jest jednak żywe nie tylko dzięki niezniszczonym przez wichry historii zabytkom architektury, ale także dzięki podtrzymywanym przez wieki tradycjom. Setki lat temu dla celów obronnych Krakowa do życia powołane zostało Bractwo Kurkowe, czyli strzeleckie, które istnieje do dziś. Obecnie bracia kurkowi, to stowarzyszenie gromadzące – jak dawniej – najaktywniejszych w mieście ludzi, które kultywuje tradycje obrzędów, a jednocześnie nie pozostaje bez wpływu na losy miasta. Przetrwały również tradycje ludowe. Zapoczątkowany przed 150-laty obyczaj budowy szopek krakowskich trwa. Co roku ogłaszany jest konkurs, który gromadzi nowych twórców dzieł sztuki, które później można podziwiać w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa. Kazimierz przez długie stulecia znany był w świecie jako gmina żydowska. W brutalny sposób zmieniła to II wojna światowa, kiedy hitlerowscy zbrodniarze wymordowali prawie 70 tysięcy krakowskich Żydów. Jednym z najcenniejszych obiektów żydowskiej architektury sakralnej jest Stara Bożnica. Dzielnica stała się zaś skupiskiem życia artystycznego i rozrywkowego.

Bogate okolice

W sąsiedniej Wieliczce znajduje się najstarsza czynna kopalnia soli. Z uwagi na różne formy krystalizacji w wielickich podziemiach odnaleźć możemy niewyobrażalne piękno. Każdego roku kopalnię odwiedza około milion turystów. Obiekt również wpisany jest na listę dziedzictwa UNESCO. W pobliskich Niepołomicach zwiedzić można gotycki Zamek Królewski z XIV wieku, Kościół Dziesięciu Tysięcy Męczenników również utrzymany w tym stylu. Spacerowicze, rowerzyści i jeźdźcy konni mogą skorzystać z popularnego kompleksu leśnego – Puszczy Niepołomickiej.