Podsumowanie mijającego roku prezentujemy w specjalnym wydaniu Magazynu Metropolitalnego 4/2025, w którym w siedmiu felietonach przyglądamy się kluczowym obszarom współpracy metropolitalnej. W numerze pokazujemy m.in. Drzewo projektów – symbol żywej i rozwijającej się Strategii Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Metropolii Krakowskiej – oraz oddajemy głos osobom bezpośrednio zaangażowanym w realizację inicjatyw metropolitalnych.

Uzupełnieniem publikacji jest film podsumowujący działania Metropolii Krakowskiej w 2025 roku, który w syntetyczny i wizualny sposób pokazuje najważniejsze efekty wspólnej pracy gmin, partnerów i zespołów metropolitalnych.

W 2025 roku Metropolia Krakowska realizowała działania w siedmiu kluczowych dziedzinach współpracy:

• Inteligentne zarządzanie – postęp we wdrażaniu Strategii ZIT, monitoring, aktualizacje i rozwój narzędzi analitycznych,

• Środowisko i przestrzeń – działania na rzecz odporności klimatycznej, dialog przestrzenny i projekty międzynarodowe,

• Mobilność – rozwój transportu aglomeracyjnego, badania i przygotowanie nowych zasad finansowania,

• Gospodarka – budowanie relacji i przygotowanie projektów wspierających przedsiębiorczość,

• Kultura czasu wolnego – wspólne wydarzenia, obecność Metropolii na dużych imprezach i rozwój komunikacji z odbiorcami działań SMK,

• Edukacja – projekty edukacyjne, edukacja włączająca i współpraca z ośrodkami akademickimi,

• Usługi społeczne – rozwój usług, projekty ogólnopolskie i międzynarodowe oraz wymiana doświadczeń.

INTELIGENTNE ZARZĄDZANIE

2025 r. przyniósł konsekwentny rozwój w dziedzinie Inteligentnego zarządzania – już 74% projektów Strategii ZIT na ponad 102 mln euro znajduje się w ocenie lub po podpisaniu umowy. Monitoring i aktualizacja dokumentu były stałym elementem pracy – wzięliśmy udział w 5 spotkaniach zespołu ds. ZIT i przeprowadziliśmy 2 pełne procesy aktualizacji. Kilkanaście posiedzeń i podjętych przez Walne Zebranie Członków uchwał wdrożeniowych zwiększyło transparentność działań i umożliwiło wspólną realizację nowych wyzwań. W ciągu roku odbyło się także 18 dziedzinowych spotkań forów tematycznych i 15 spotkań lokalnych z gminnymi zespołami metropolitalnymi. Dzięki 492 ankietom kadry zdiagnozowano potrzeby szkoleniowe i preferencje pracowników samorządowych w zakresie rozwoju zawodowego.

Międzynarodowe spotkania i konferencje w projekcie Cities@Heart – w tym 2 dni inspirujących sesji w Krakowie – pozwoliły wymieniać doświadczenia i poznawać dobre praktyki dotyczące zrównoważonego rozwoju centrów miast, a przy wykorzystaniu współpracy człowieka i AI powstało nowe wydanie Raportu o stanie Metropolii Krakowskiej za poprzedni rok, pokazujące analizę 137 wskaźników rozwoju obszaru w 7 dziedzinach współpracy.

ŚRODOWISKO I PRZESTRZEŃ

Rok 2025 w dziedzinie Środowisko i przestrzeń to skupienie na działaniach wzmacniających odporność na zmiany klimatu oraz pobudzanie współpracy w zakresie planowania przestrzennego. W ramach Strategii ZIT w tym zakresie realizowanych będzie ok. 60 projektów o łącznej wartości ponad 100 mln euro, wspierających efektywność energetyczną, odnawialne źródła energii, gospodarkę wodną oraz rozwój zielonych terenów. Efektem roku jest też powstanie poradnika: Przestrzeń dla retencji naturalnej w gminach Metropolii Krakowskiej, który zawiera 96 konkretnych propozycji zapisów obrazujących jak chronić i odtwarzać naturalną retencję wody. Zakończyliśmy z sukcesem realizację 2 projektów międzynarodowych: INTERLACE i COMANAGE, których wyniki posłużyły do opracowania modeli wdrażania rozwiązań opartych na przyrodzie oraz integracji społeczności energetycznych.

Opracowano m.in. analizy opłacalności tworzenia społeczności energetycznych dla 5 gmin oraz przygotowano 4 narzędzia analityczne i 4 wzory dokumentów prawnych, niezbędnych do tworzenia lokalnych klastrów energii. Duży nacisk położono na inicjację dialogu przestrzennego na stykach gmin, podczas którego łącznie 8 gmin wypracowało wzajemne ustalenia i rekomendacje. Razem z 11 partnerami rozpoczęliśmy realizację projektu SUP4SUD, który ma na celu rozwój kompetencji w zakresie zrównoważonego planowania przestrzennego. Przygotowane zostały także 3 nowe wnioski aplikacyjne dotyczące zwiększania odporności gmin na skutki zmian klimatu. W 2025 roku odbyło się też 14 spotkań forów tematycznych, które umożliwiły wymianę doświadczeń.

MOBILNOŚĆ

Rok 2025 r. w dziedzinie Mobilności? To m.in. praca nad uruchomieniem projektów realizowanych w ramach Strategii ZIT - 18 w programie FEM z dofinansowaniem 55 mln euro, ukierunkowanych na wzrost mobilności mieszkańców i 10 w programie FENIKS o wartości 450 mln zł, wspierających modernizację infrastruktury transportowej. Przeprowadzono także ważne badania komunikacji aglomeracyjnej obejmujące aż 11,7 tys. kursów i 88 linii autobusowych. W badaniu odnotowano łącznie ponad 34 mln pasażerów korzystających rocznie z linii aglomeracyjnych KMK ze średnim poziom rentowności linii wynoszącym 25,3%. Wyniki zebrano w raporcie, który pozwala gminom planować ewentualne zmiany tras i częstotliwości. Opracowano także 14 analiz dostępności pieszej do transportu publicznego wraz z rekomendacjami działań krótko- oraz średnioterminowych w gminach.

Co więcej, Rada Portfela Projektów SUMP przeprowadziła 3 nabory wniosków, odbyła 9 posiedzeń i uznała 21 projektów za zgodne z założeniami metropolitalnego Planu Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (SUMP). Zakończono także żmudny proces uzgadniania nowych zasad finansowania linii aglomeracyjnych, obowiązujących od 2026 roku. Wsparciem tych działań była ścisła współpraca w ramach Forum Zrównoważonej Mobilności MK.

GOSPODARKA

W 2025 roku w dziedzinie Gospodarka skoncentrowaliśmy się na budowaniu relacji i pozyskiwaniu wsparcia na rzecz przyszłych działań wspierających przedsiębiorczość i rozwój gospodarczy Metropolii. Złożono m.in. wniosek o dofinansowanie dla 3-letniego projektu pn. Kraków Metropolitan Area 4 Business 3, którego realizację zakładamy we współpracy z 3 partnerami: KNHP, IPH oraz TOZCh. Jego celem jest tworzenie i poprawa warunków sprzyjających rozwojowi potencjału eksportowego małych i średnich przedsiębiorstw z obszaru Metropolii Krakowskiej i całego regionu. Planowana jest w nim realizacja 14 kompleksowych zadań, w tym m.in. Hackathon Innowacji, misje gospodarcze, specjalistyczne doradztwo dla MŚP, wizyty studyjne oraz przygotowanie kompleksowej oferty gospodarczej Metropolii.

Udział SMK w Światowym Tygodniu Przedsiębiorczości 2025 wiązał się z organizacją wizyty studyjnej, podczas której przedstawiciele gmin MK odkrywali inspirujące rozwiązania wspierające rozwój inwestycyjny i wzmacniające lokalną przedsiębiorczość. Przygotowaliśmy i rozesłaliśmy także 11 edycji newslettera gospodarczego, dzięki czemu lokalni przedsiębiorcy i potencjalni inwestorzy mogą na bieżąco śledzić informacje o rozwoju Metropolii Krakowskiej.

KULTURA CZASU WOLNEGO

Rok 2025 obfitował w liczne inicjatywy w dziedzinie Kultura czasu wolnego. W ramach Strategii ZIT wybrane zostały 3 projekty z zakresu kultury i czasu wolnego o łącznej wartości dofinansowania 16 mln zł. Przy wsparciu środków programu Małopolska Gościnna opracowaliśmy 3 nowe trasy mikrowypraw i zorganizowaliśmy spacery z przewodnikiem dla 75 osób. Metropolia była też obecna na dużych wydarzeniach kulturalnych - podczas Wianków zaprezentowało się 7 gmin, jeszcze większym sukcesem okazała się 2. edycja Wesołego Święta Plonów, w które zaangażowało się 13 gmin. Wyjątkową atrakcją była gra stanowiskowa, w której wzięło udział ponad 220 uczestników poznając lokalne produkty, kulturę oraz różnorodność gmin Metropolii. A wszystko to dzięki ścisłej współpracy z Krakowskim Biurem Festiwalowym.

W ramach prac Forum Komunikacji i Kultury odbyły się 4 spotkania, szkolenie z obsługi Instagrama, wizyta studyjna w Katowicach oraz webinar dla bibliotek. A co w obszarze komunikacji? 4 wydania Magazynu Metropolitalnego, 250 wydarzeń w planerze czasu wolnego oraz publikacje na portalu Kraków Karnet. Profile Metropolii obserwuje już stale ponad 1300 osób na LinkedIn i 885 na Instagramie. Wyjątkowym wydarzeniem było podpisanie deklaracji na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego. Zorganizowano także warsztat, podczas którego zebrano 70 rekomendacji dotyczących organizacji targów lokalnych.

EDUKACJA

W 2025 roku Metropolia Krakowska rozwijała działania w dziedzinie Edukacja, kładąc nacisk na wymianę wiedzy i doświadczeń między gminami, edukację włączającą oraz rozwój kompetencji nauczycieli i uczniów. W ramach Strategii ZIT w toku są 34 projekty edukacyjne o łącznej wartości 62 mln zł, dzięki którym gminy rozszerzają swoją ofertę edukacyjną i wdrażają rozwiązania wspierające edukację włączającą.

Zorganizowaliśmy także wyjazd studyjny do Siemianowic Śląskich. Podczas wizyty poznaliśmy przykłady nowoczesnych metod pracy z uczniami i budowania dobrostanu w szkołach. Przeprowadzilismy także 3 warsztaty poświęcone edukacji obywatelskiej, a w badaniu potrzeb w zakresie edukacji włączającej wzięło udział 72 respondentów, dostarczając danych do dalszych prac. Przeprowadziliśmy też uzgodnienia dotyczące praw autorskich do 6 projektów kampanii dot. edukacji włączającej.

Projekt MOF4US – MODUŁ B to szkolenia dla 105 uczestników, przy udziale 4 ekspertów, w zakresie tworzenia innowacyjnych rozwiązań i przestrzeni sprzyjających uczeniu się. Odbyły się również 3 dziedzinowe fora tematyczne, a dzięki 2 nowym porozumieniom partnerskim Metropolia Krakowska rozpoczęła współpracę z ośrodkami akademickimi na rzecz rozwoju lokalnych inicjatyw edukacyjnych.

USŁUGI SPOŁECZNE

W 2025 r. dynamicznie rozwijaliśmy projekty w dziedzinie: Usługi społeczne. W ramach Strategii ZIT realizowanych jest 29 projektów z dofinansowaniem blisko 106,5 mln zł, które umożliwią rozwój usług społecznych i zdrowotnych. Ruszył krajowy projekt dla Związków ZIT i sieć pn. Usługi społeczne w Miejskich Obszarach Funkcjonalnych (MOF4US), którego liderem została Metropolia Krakowska, pozyskując na ten cel 407 tys. zł dofinansowania. Zwiększa on dostęp do specjalistycznych szkoleń, wymiany doświadczeń i pilotaży. Realizacja Modułu A to ponad 200 uczestników 4 webinarów z udziałem 14 prelegentów, dzielących się dobrymi praktykami i innowacyjnymi metodami zarządzania. Opracowane wytyczne do Ponadlokalnej Mapy Usług Społecznych zawierają katalog obejmujący blisko 100 usług w 14 kategoriach.

W bieżącym roku działało Forum Usług Społecznych, w ramach którego odbyła się m.in. wizyta studyjną do Bytomia i Katowic, poświęcona usługom środowiskowym oraz mieszkalnictwu. Powstały także standardy działań szkoleniowo-wspierających dla opiekunów osób niesamodzielnych oraz zorganizowaliśmy szkolenie dotyczące klauzul społecznych w zamówieniach publicznych.

Co ważne, pozyskaliśmy 129 872 euro dofinansowania dla projektu SportsCom z programu Interreg Europa, na wzmacnianie polityk publicznych w obszarze zdrowia psychicznego poprzez sporty społecznościowe.